پنتاگون نخستین تصویر واضح از هواپیمای فضایی محرمانه چین را منتشر کرد

این شرکت از آن زمان نام خود را به «ونتور» تغییر داده است. این نخستین تصویر واضح از این فضاپیمای محرمانه به شمار می رود؛ چرا که تصاویر پیشین منتشرشده از آن در دسترس عموم، به شدت تار و نامشخص بودند. این تصویر در گزارشی با عنوان «چالش های امنیتی در فضا» منتشر شده است. این گزارش به رقابت نظامی آمریکا با چین و روسیه و همچنین کره شمالی و ایران می پردازد، کشورهایی که آن ها نیز برنامه های فضایی با کاربردهای نظامی دارند.

هواپیماهای فضایی، که به آن ها «کاسموپلان» نیز گفته می شود، از جمله فضاپیماهای پیشرفته ای هستند که توانایی حرکت هم در فضای خارج از جو و هم در جو زمین را دارند. چنین وسایلی دارای سطوح آیرودینامیکی مانند بال و سکان دم و همچنین بدنه ای با شکل آیرودینامیکی هستند و همین ویژگی به آن ها امکان می دهد در جو پرواز کنترل شده داشته باشند. در تصویر منتشرشده، بخش زیرین وسیله رو به دوربین قرار دارد.

کیفیت تصویر به اندازه ای بالاست که می توان درهای باز محفظه بار را در بخش بالایی وسیله تشخیص داد. در قسمت انتهایی نیز بخشی کشیده با صفحات خورشیدی بازشده در دو طرف دیده می شود که ممکن است یک ماژول خدماتی متصل شده باشد. دو لکه مستطیلی تیره در بخش پایینی نیز ممکن است درهای محفظه دو ارابه فرود اصلی باشند. احتمالا این وسیله از پیکربندی سه چرخه ای استفاده می کند و در قسمت جلویی نیز محفظه دیگری برای چرخ دماغه وجود دارد.

از جمله ماموریت هایی که هواپیماهای فضایی بالقوه قادر به انجام آن هستند، می توان به قرار دادن انواع محموله در مدار و تعامل با دیگر فضاپیماها اشاره کرد، یعنی انجام وظایف مشابه ماهواره های بازرسی کننده. ماهواره های بازرسی کننده می توانند برای بررسی دیگر فضاپیماها و تعمیر آن ها به کار روند. اما در عین حال ممکن است به عنوان سلاح ضد ماهواره ای نیز مورد استفاده قرار گیرند.

در گزارش آمده است: «یکی از قابلیت های کلیدی برای استفاده چند باره از فضاپیماها، هواپیماهای فضایی مانند این نمونه چینی است که مکسار از آن تصویربرداری کرده است. هواپیماهای فضایی می توانند برای انتقال اشیا به فضا یا حتی آزمایش آن ها وارد مدار شوند و سپس به زمین بازگردند.» در گزارش آمده است: «هواپیماهای فضایی سامانه هایی چندبارمصرف هستند و از مانورپذیری بیشتری برخوردارند، که این امر آن ها را در مقایسه با ماهواره های سنتی برای انجام برخی وظایف مناسب تر می سازد.» مانورپذیری بیشتر یک هواپیمای فضایی در مدار با استفاده از موتور و ذخیره سوخت آن به دست می آید.

ماهواره های عادی نیز می توانند مانور دهند، اما عمر عملیاتی آن ها به میزان سوختی بستگی دارد که برای اصلاح مدار یا انجام مانور در اختیار دارند. یک هواپیمای فضایی چند بارمصرف پس از پایان ماموریت می تواند به زمین بازگردد و دوباره استفاده شود، به جای آن که تا پایان عمر عملیاتی خود در مدار باقی بماند. به همین دلیل، چنین وسایلی می توانند مانورهایی انجام دهند که سوخت بیشتری مصرف می کند.

اما آن ها یک ویژگی منحصربه فرد دیگر نیز دارند: هنگام ورود به جو می توانند مدار خود را به طور قابل توجهی تغییر دهند. چنین وسیله ای هنگام حرکت در مدار می تواند وارد لایه های بالایی جو شود و با استفاده از سطوح کنترلی آیرودینامیکی و بال های خود در آن مانور دهد و جهت پرواز را تغییر دهد. به این ترتیب می تواند میل مداری خود را تغییر دهد.

میل مداری زاویه میان صفحه مدار و صفحه استوای زمین است. تغییر این زاویه به مصرف مقدار زیادی سوخت نیاز دارد و یکی از پرهزینه ترین مانورهای مداری از نظر انرژی محسوب می شود. به همین دلیل، ماهواره ها به ندرت میل مداری خود را تغییر می دهند. اما هواپیمای فضایی به لطف موتورهای خود و قابلیت های آیرودینامیکی می تواند در یک ماموریت، در مقایسه با یک ماهواره معمولی با جرم مشابه، به طیف گسترده تری از مدارها دسترسی داشته باشد.

طبق گزارش، نخستین نمونه اولیه هواپیمای فضایی چین در سال ۲۰۲۰ به فضا رفت. این ابزار دو روز در مدار باقی ماند و سپس به زمین بازگشت. دومین پرواز در سال ۲۰۲۲ انجام شد و ۲۷۶ روز طول کشید. به باور ارتش آمریکا، این ابزار در جریان آن ماموریت در نزدیکی یک ماهواره دیگر چینی مانورهایی انجام داد. گزارش می گوید این هواپیمای فضایی فاصله خود را در حدود یک کیلومتر از ماهواره حفظ کرد، اما در مقطعی تا فاصله ۱۰۰ متری آن نزدیک شد.

احتمال داده شده که هواپیمای فضایی و ماهواره به یکدیگر متصل شده باشند و سپس ماهواره دوباره جدا شده باشد. چین در دسامبر ۲۰۲۳ سومین هواپیمای فضایی خود را پرتاب کرد که ۲۶۸ روز در مدار باقی ماند. در جریان این ماموریت، وسیله یک شیء ناشناس را آزاد کرد و سپس با آن تعامل داشت. کشورهای مختلفی چنین برنامه هایی را در دست دارند. موفق ترین نمونه، شاتل فضایی آمریکا بود، تنها هواپیمای فضایی که طی سال های طولانی پروازهای منظم به فضا انجام داد.

در اتحاد جماهیر شوروی نیز «بوران» ساخته شد و یک پرواز فضایی انجام داد. افزون بر آن، در شوروی پروژه های دیگری نیز برای توسعه هواپیماهای فضایی در دست اجرا بود. در حال حاضر آمریکا برنامه Boeing X-37 را در اختیار دارد که در قالب آن فضاپیمای X-37B به مدار فرستاده می شود. این فضاپیما تاکنون هفت ماموریت انجام داده که طولانی ترین آن ها بیش از ۹۰۰ روز ادامه داشته است.

این برنامه، برنامه ای نظامی و به شدت محرمانه است و دقیقا مشخص نیست این فضاپیما در فضا چه ماموریت هایی انجام می دهد. با این حال، احتمال می رود یکی از اهداف آن، آزمایش و ارزیابی ویژگی ها و شیوه های کنترل خود این وسیله باشد. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، فضاپیمای چینی که تصویر آن از سوی پنتاگون منتشر شده، از نظر ظاهری شباهت بسیار زیادی به X-37 دارد.

در گزارش همچنین آمده است که روسیه طی دو دهه گذشته چند پروژه هواپیمای فضایی را اعلام کرده است. با این حال، از زمان تنها پرواز آزمایشی «بوران» در سال ۱۹۸۸، پیشرفت قابل توجهی در این زمینه حاصل نشده است.