سازمان ملل متحد: کشت و تولید خشخاش در افغانستان به شدت افزایش یافته است

این سازمان از جامعه جهانی خواست تا برای کشاورزان فقیر، جایگزین هایی برای این محصول پردرآمد فراهم کند. بر اساس گزارشی از دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد، «سطح زیر کشت خشخاش به بیش از ۴۳ هزار هکتار در سال جاری میلادی رسیده است این در حالی است که این رقم در سال گذشته تا ده هزار هکتار بود. همچنین، برآورد می شود تولید تریاک با افزایشی پنج برابری، از ۳۰۰ تن به ۱۵۰۰ تن رسیده باشد.» افغانستان که سال ها بزرگ ترین تولیدکننده خشخاش در جهان بود، در پی ممنوعیت کشت این محصول از سوی طالبان در سال ۲۰۲۲ و کاهش چشمگیر تولید تریاک، جایگاه نخست خود را به کشور میانمار واگذار کرد.

با این حال، فقر گسترده باعث شده است برخی کشاورزان بار دیگر به کشت این محصول روی بیاورند. اقدامات طالبان برای مقابله با کشت خشخاش در سال ۲۰۲۲، سطح زیر کشت این محصول را از بیش از ۲۰۰ هزار هکتار به ۱۰ هزار هکتار در سال ۲۰۲۵ کاهش داد. مقام های طالبان ادعا می کنند که بیش از ۲۲ هزار هکتار از زمین های زیر کشت خشخاش را نابود کرده اند. با این حال، دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد اعلام کرد که بسیاری از مزارع خشخاش در میان کشتزارهای غلات یا پشت دیوارها پنهان شده اند و شناسایی آن ها دشوار است.

محمد گفته است: «بدون تولید تریاک، حتی توان خرید مواد غذایی اولیه را هم نداریم.» او همراه والدینش در بدخشان زندگی می کند؛ ولایتی که به مرکز اصلی کشت خشخاش در افغانستان تبدیل شده است. او همچنین گفت: «طالبان ما را تهدید می کنند و اجازه نمی دهند تریاک کشت کنیم. اما ما با ترس و واهمه زیادی آن را کشت می کنیم.» در ماه مه سال جاری در پی تلاش نیروهای امنیتی افغانستان برای نابودی مزارع خشخاش در ولایت بدخشان، درگیری هایی رخ داد که به کشته شدن دو نفر انجامید.

بر اساس اطلاعات دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۳، «درآمد حاصل از یک هکتار کشت گندم کمی بیش از ۷۷۰ دلار بود، در حالی که درآمد یک هکتار کشت خشخاش به ۱۰ هزار دلار می رسید.» این دفتر همچنین گفت: « قیمت هر کیلوگرم تریاک از ۵۷۰ دلار آمریکا در سال ۲۰۲۵ به ۵۰۰ دلار در سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است، اما این قیمت همچنان بسیار بالاتر از سطح قیمت آن پیش از ممنوعیت کشت خشخاش است که کمتر از ۱۰۰ دلار برای هر کیلوگرم بود.» وزارت امور داخله حکومت طالبان در واکنش به گزارش سازمان ملل متحد ارقام و نتایج آن را «در تضاد با اطلاعات رسمی و شواهد میدانی خود» دانسته و آن را به شدت رد کرده است.

در بیانیه معاون وزارت داخله گفته شده است که «گزارش یادشده وضعیت موجود را به گونه دقیق بازتاب نداده و دستاوردهای عملی مبارزه با مواد مخدر را نادیده گرفته است.» براساس این بیانیه معاونت مبارزه با مواد مخدر، به عنوان نهاد مسئول و مجری عملیات، در محل حضور دارد و روند کشت و نابودی مزارع را از نزدیک زیر نظر گرفته، ثبت و گزارش می کند. به گفته این معاونت، «اتکا بر تصاویر ماهواره ای، محاسبات تخمینی و اطلاعات نادرست حلقه های مغرض، بدون مقایسه با اطلاعات میدانی و اسناد مربوط به نابودی مزارع، برای ارائه نتایج قطعی کافی نیست.» این معاونت همچنین گفته است که وجود یک مزرعه در تصاویر ماهواره ای پیش از آغاز عملیات، به این معنا نیست که آن مزرعه تا زمان برداشت محصول باقی مانده باشد و نباید مبنای محاسبه تولید قرار گیرد: «در سال ۲۰۲۶ بیش از ۲۶ هزار هکتار زمین در ولایت هایی که در آن ها کشت انجام شده بود، از وجود گیاهان تولیدکننده مواد مخدر پاک سازی شده است.» وزارت داخله افغانستان می گوید پس از عملیات محو کشت، «سطح کشت باقی مانده به نزدیک صفر» رسیده است.

مونیکا جوما، مدیر اجرایی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد، گفته است: «افزایش چهاربرابری کشت خشخاش نشان می دهد که وقتی کشاورزان فقیر هیچ جایگزینی برای تامین غذای خانواده های خود ندارند، تداوم کاهش کشت غیرقانونی تریاک تا چه اندازه دشوار است.» طالبان پذیرفته است که ممنوعیت کشت خشخاش، بدون فراهم کردن راه های جایگزین برای امرار معاش و حمایت اقتصادی از کشاورزان، راه حلی «پایدار و بلندمدت» نیست.

این موضوع در حالی مطرح می شود که افغانستان از سال ۲۰۲۱، هم زمان با بازگشت طالبان به قدرت، با مشکلات متعددی روبه رو بوده است: از جمله بازگشت ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار افغان به کشور از سال ۲۰۲۳ تاکنون، بلایای طبیعی ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش کمک های بشردوستانه و محدودیت دسترسی به نظام بانکی بین المللی. دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد، با حمایت ژاپن و اتحادیه اروپا، برنامه هایی را برای کمک به کشاورزان و یافتن جایگزین هایی برای کشت خشخاش تامین مالی کرده است.

ذکری الله، ۳۵ ساله، که در بدخشان سرپرستی یک خانواده دوازده نفره را برعهده دارد گفته است که از طریق یک سازمان غیردولتی امدادرسان، بذرهای اصلاح‌شدهٔ گندم و کود شیمیایی دریافت کرده است. او گفت: «راضی هستیم. این کار زحمت کمتری نسبت به کشت تریاک دارد و با آرامش بیشتری زندگی می کنیم.» کشاورز دیگری نیز گفته است که ۸۰ درصد زمین‌هایش را به کشت گندم اختصاص داده است.

با این حال، او افزود که کمبود آب در سال های اخیر بر کشت محصولات کشاورزی غیر از خشخاش نیز تاثیر گذاشته است. پولیک اوک سری، نماینده دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد در افغانستان، در گفت‌وگویی در کابل گفت که برای «مهار پایدار تولید تریاک، صرفاً جایگزین کردن محصولات کشاورزی کافی نیست.» او گفت: «ایجاد راه های پایدار جایگزین برای امرار معاش، به چیزی فراتر از فکر کردن درباره محصولات کشاورزی جایگزین نیاز دارد.» به گفته او، «کشاورزان به دسترسی به بازارها، از جمله بازارهای بین المللی از طریق تجارت، نیاز دارند.

آن ها به زیرساخت ها، جاده ها، سیستم های آبیاری و امکانات ذخیره سازی هم نیازمندند.» به گفته نماینده دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد در افغانستان برآوردهای سال ۲۰۲۵ نشان می دهد که به کارگیری چنین راهبردی به حدود ۵۰۰ میلیون دلار بودجه نیاز دارد، اما تنها «۱۰ درصد» این مبلغ از سوی کمک کنندگان مالی و مقام های طالبان تامین شده است.

آقای اوک سری تاکید کرد که اجرای این راهبرد نیز به زمان نیاز دارد. او گفت: « تایلند پیش از آغاز اقدامات برای توقف کشت خشخاش، به مدت ۱۵ سال روی ایجاد منابع درآمد جایگزین برای کشاورزان سرمایه گذاری کرد.» به گفته او، این مشکل بسیار فراتر از مرزهای افغانستان است. «این واقعا یک مشکل بین المللی است. مواد مخدر تولیدشده در افغانستان در قاره های دیگر هم مصرف می شوند.» بر اساس اعلام آژانس مقابله با مواد مخدر اتحادیه اروپا، تریاک افغانستان منبع اصلی تولید هروئین در اتحادیه اروپاست، جایی که در سال ۲۰۲۴ «حدود ۸۵۰ هزار نفر از مواد افیونی استفاده کردند.» آقای اوک سری با اشاره به این که برای مقابله با این مشکل به همکاری بین المللی نیاز است، خواستار تدوین و اجرای «راهبردی برای کاهش تقاضا برای مواد مخدر، نه تنها در افغانستان، بلکه در خارج از این کشور شد.»