فلاویو بولسونارو در آمریکا؛ سرنوشت جنبش راست گرای برزیل چه می شود؟

فلاویو بولسونارو روز چهارشنبه، ۲۸ اکتبر، نخستین بیانیه مکتوب خود را در حسابش در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد و در آن خود را «رئیس جمهور واقعی برزیل» خواند و بدون ارائه مدرک مدعی شد که «تقلب انتخاباتی» رخ داده است. او بعدا این بیانیه را حذف کرد و نسخه دیگری منتشر کرد که تقریبا عینا مشابه نسخه قبلی بود و بار دیگر ادعای تقلب را تکرار می کرد، اما این بار به جای «رئیس جمهور واقعی»، خود را «رهبر برزیل» نامید.

فلاویو بولسونارو همچنین گفت از آمریکا رهبری مخالفان لولا را بر عهده خواهد گرفت. او گفت: «در روزهای آینده به طور منظم با مردم برزیل سخن خواهم گفت و راهبردی را برای بسیج اپوزیسیون و حمایت عظیم مردمی که داریم، از طریق همه راه های مسالمت آمیز و مشروع، ارائه خواهیم کرد تا مانع از تثبیت یک رژیم دیکتاتوری از سوی لولا در برزیل شویم. از همه می خواهم محکم بایستند و هرگز تسلیم نشوند.» با این حال، تحلیلگران سیاسی درباره توانایی فلاویو بولسونارو برای رهبری اپوزیسیون و جنبش بولسوناریستی از خارج کشور تردید دارند، آن هم در کنار برادرش ادواردو بولسونارو، از حزب لیبرال، که از فوریه ۲۰۲۵ در آمریکا زندگی می کند.

نتیجه انتخابات از سوی دادگاه عالی انتخابات، به ریاست کاسیو نونس مارکز، که ژائیر بولسونارو او را به دیوان عالی فدرال، منصوب کرده بود، به رسمیت شناخته شده است. احزاب اصلی سیاسی برزیل، از جمله حزب لیبرال بولسانارو نیز پیروزی لولا را پذیرفته اند. مارکو آنتونیو کاروالیو تیشیرا، استاد علوم سیاسی در بنیاد ژتولیو وارگاس، می گوید فعالیت این دو برادر از آمریکا احتمالا حمایت اکثریت جامعه را به همراه نخواهد داشت.

او یادآوری می کند که تعرفه های سنگینی که کاخ سفید سال گذشته، پس از رایزنی ها و تلاش های ادواردو بولسونارو، علیه برزیل اعمال کرد تا از محکومیت ژائیر بولسونارو، رئیس جمهور پیشین، جلوگیری کند، از سوی اکثریت مردم با واکنش منفی روبه رو شد. او گفت: «خیلی روشن است که فلاویو به آنجا می رود تا از بیرون به داخل هماهنگی سیاسی ایجاد کند. اما آیا طبقه سیاسی برزیل، از جمله خود حزب لیبرال، به این حرکت میدان خواهد داد؟

به نظر می رسد احزاب، تقریبا یک صدا، حتی خود حزب لیبرال، دیگر از به چالش کشیدن نتیجه انتخاب لولا دست کشیده اند.» دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، وقتی خبرنگاران درباره اعلام فلاویو به عنوان «رئیس جمهور واقعی» از او پرسیدند، از اظهارنظر خودداری کرد. ترامپ گفت: «نمی خواهم درباره آن اظهارنظر کنم، اما می دانم که ما به او ویزا دادیم تا وارد کشور شود، پس خواهیم دید.

اما نمی خواهم دخالت کنم، انتخابات خیلی عجیبی بود، این را می توانم بگویم.» تارسیزیو دی فریتاس، فرماندار سائوپائولو از حزب جمهوری خواهان، بیانیه ای منتشر کرد و گفت «خشم» فلاویو را درک می کند، اما از به چالش کشیدن نتیجه انتخابات حمایت نمی کند. او گفت: «راه درست این است که به نتیجه صندوق ها احترام بگذاریم و پیش برویم. شرایط کنونی مسئولیت پذیری، آرامش و ساختن یک اپوزیسیون قدرتمند را می طلبد که بتواند نقش خود را ایفا کند.

با احترام به روند دموکراتیک و فعالیت در چارچوب نهادهاست که می توانیم نظام کنترل و توازن را که پایه دموکراسی ماست تقویت کنیم.» فلاویو بولسونارو پس از آن کشور را ترک کرد که الکساندر دی مورائس، قاضی دیوان عالی فدرال، به درخواست پلیس فدرال در چارچوب تحقیقی درباره اتهام پول شویی سناتور با همکاری دوستش ویلر توماز، وکیل و تاجر، دستور توقیف گذرنامه او را صادر کرد.

این سناتور اتهام ها را رد کرده و در بیانیه خود گفته است قربانی «آزار و تعقیب سیاسی» شده تا «هر کسی را که با وضعیت استثنایی برقرارشده در برزیل از سوی دیوان عالی که حزب کارگران، این سازمان جنایتکار، آن را در اختیار گرفته، مخالف است، ساکت کنند.» کارشناسانی که با بی بی سی گفت وگو کرده اند، درباره آینده بولسوناریسم پس از مجموعه ای از ناکامی های خانواده بولسونارو اختلاف نظر دارند: دو شکست پیاپی در انتخابات ریاست جمهوری، زندانی شدن ژائیر بولسونارو و مهاجرت دو فرزند او که از برجسته ترین چهره های سیاسی این خانواده به شمار می روند.

از سوی دیگر، میشل بولسونارو، بانوی اول پیشین و عضو حزب لیبرال، در سال ۲۰۲۷ نخستین دوره انتخابی خود را به عنوان سناتور حوزه فدرال آغاز خواهد کرد. کارلوس بولسونارو و ژائیر رنان، هر دو از حزب لیبرال، که تاکنون فقط در سطح شورای شهر فعالیت کرده بودند، نیز سال آینده وارد کنگره ملی خواهند شد، کارلوس به عنوان سناتور و رنان به عنوان نماینده مجلس، هر دو از ایالت سانتا کاتارینا.

تحلیلگران همچنین به نام های دیگری اشاره می کنند که می توانند رهبری این جنبش را در دست بگیرند و دامنه نفوذ آن را گسترش دهند، به ویژه تارسیزیو دی فریتاس که با حمایت ژائیر بولسونارو در سطح ملی مطرح شد، اما فردی با درجه ای از استقلال از خانواده بولسونارو تلقی می شود و به تازگی در همان دور نخست بار دیگر به فرمانداری ثروتمندترین ایالت کشور انتخاب شده است.

دانیلا کوستانزو، دانشمند علوم سیاسی و پژوهشگر مرکز برزیلی تحلیل و برنامه ریزی، می گوید بولسوناریسم مانند یک «حزب دیجیتال» سازمان یافته است، تشکیلاتی هماهنگ در شبکه ها که فراتر از ساختار سنتی یک حزب سیاسی عمل می کند. به باور او، همین موضوع پایه ای مستحکم برای این جنبش فراهم می کند. او گفت: «شکست در انتخابات ریاست جمهوری شکست مهمی است، اما بولسوناریسم همچنان قوی خواهد ماند، چون امروز حزبی دارد که آن را سازمان می دهد؛ چیزی که ما به آن حزب دیجیتال بولسونارو می گوییم.» «از این پس رهبری فلاویو، که در حال تثبیت شدن بود و حتی شاید شانس پیروزی در انتخابات را داشت، بسیار ضعیف خواهد شد.

به احتمال زیاد رهبران جدیدی ظهور خواهند کرد و حزب نیز برای جانشینی او گزینه های متعددی دارد.» کوستانزو علاوه بر تارسیزیو، به نام های دیگری اشاره می کند که در این انتخابات تقویت شده اند، از جمله سرجیو مورو، از حزب لیبرال، که به فرمانداری پارانا انتخاب شده، کلیتینیو آزودو، از حزب جمهوری خواهان، که فرماندار میناس ژرایس شده، و نیکولاس فریرا، نماینده دوباره انتخاب شده از حزب لیبرال در میناس ژرایس، هرچند او هنوز برای رقابت بر سر ریاست جمهوری بسیار جوان است.

در داخل خاندان بولسونارو، او برای میشل بولسونارو ظرفیت بیشتری قائل است. میشل با ریاست سازمان زنان حزب لیبرال خود را به عنوان یک رهبر سیاسی مطرح کرد و به افزایش شمار نامزدهای زن این حزب کمک کرد. کوستانزو می گوید: «میشل هنوز خیلی قدرتمند است. او برای خودش جایگاه مستقلی دارد و همه چیزش فقط به حال خوب بقیه خانواده وابسته نیست.» کوستانزو معتقد نیست کارلوس یا ژائیر رنان ظرفیت رهبری جریان بولسوناریستی را داشته باشند.

او گفت: «حالا با سقوط فلاویو، دو برادر خارج از برزیل هستند و هر دو مشکلات قضایی زیادی دارند. برایم دشوار است تصور کنم بتوان کارلوس یا ژائیر رنان را به عنوان رهبر بعدی مطرح کرد. آن ها از بقیه رهبران پشتوانه کمتری دارند.» مارکو آنتونیو کاروالیو تیشیرا استاد علوم سیاسی در بنیاد گتولیو وارگاس نیز معتقد است میشل، کارلوس یا ژائیر رنان برای در دست گرفتن رهبری جنبش با دشواری روبه رو خواهند شد و بیشتر روی رهبرانی خارج از خاندان بولسونارو حساب می کند.

او می گوید میشل همیشه با فرزندان رئیس جمهور پیشین اختلاف داشته و حتی در دوره پیش از آغاز رسمی کارزار انتخاباتی، علنا با فلاویو بولسونارو درگیر شده بود. او ادامه می دهد که کارلوس بیشتر چهره ای پشت صحنه است و در دوران ریاست جمهوری پدرش، ارتباطات دیجیتال این جریان را مدیریت می کرد. از نگاه او، رنان «کودکانه» رفتار می کند و «هیچ جایگاه سیاسی » ندارد.

تیشیرا می گوید: «یک خلا به وجود خواهد آمد. بنابراین شاید این فرصتی باشد برای احزابی که خود را بیشتر راست گرا می دانند تا وابستگی شان را به خانواده کاهش دهند و به دنبال رهبران دیگری بروند.» فابیو بالدایا، استاد مؤسسه فدرال باهیا و یکی از نویسندگان کتاب «بولسوناریسم و برزیل عمیق»، بر این باور است که بولسوناریسم با وجود شکست فلاویو بولسونارو و ترک برزیل از سوی او، همچنان نیروی سیاسی قابل توجهی باقی خواهد ماند.

از نگاه او، بولسوناریسم جنبشی است که احساسات و شیوه های متفاوتی را که پیش از ظهور ژائیر بولسونارو در برزیل وجود داشتند با هم ترکیب کرد؛ از جمله «رابطه میان سیاست و مذهب، نوعی برداشت خاص از اخلاق عمومی و نوعی رابطه میان دولت و بازار». او می گوید همین موضوع این جریان را تقویت می کند. او می گوید: «بنابراین حتی با وجود خروج فلاویو، بولسوناریسم از میان نخواهد رفت؛ چون این جریان توانست حزب لیبرال را، که پیش تر بخشی از مجموعه احزاب غیرایدئولوژیک موسوم به "سنترائو" بود، به بزرگ ترین حزب برزیل در کنگره تبدیل کند.» او ادامه می دهد: «آن ها در سنا و مجلس قدرت زیادی دارند، رهبران جوانی مثل نیکولاس فریرا، لوکاس پاواناتو، که با بیشترین رای از سائوپائولو به مجلس راه یافت، و چهره های مهم دیگری دارند. همچنین فرماندار مهم ترین ایالت فدراسیون، یعنی تارسیزیو دی فریتاس، را دارند که با مهارت زیادی در چارچوب نهادها فعالیت می کند.»