آینده زنان جنگجوی کرد در سوریه چه خواهد شد؟
این نیرو بخشی از نیروهای دموکراتیک سوریه بوده؛ ائتلافی که زمانی یکی از متحدان اصلی آمریکا در نبرد با گروه های جهادی به شمار می رفت و اکنون در حال ادغام شدن در ساختار دولتی سوریه است. سوریه درخواست یگان های مدافع زن برای پیوستن به ارتش را رد کرده است؛ تصمیمی که حدود یک هزار و ۵۰۰ زن رزمنده این نیرو را در وضعیت نامشخصی قرار داده است.
این موضوع پرسش هایی را درباره جایگاه و نقش زنان در سوریه مطرح کرده است؛ به ویژه از زمانی که شورشیان اسلام گرا در اواخر سال ۲۰۲۴، بشار اسد، رئیس جمهور پیشین سوریه، را از قدرت برکنار کردند. یگان های مدافع زنان (ی پ ژ) در سال ۲۰۱۳ و در جریان جنگ داخلی سوریه، هم زمان با تثبیت کنترل نیروهای تحت رهبری کردها بر شمال شرق این کشور و عقب نشینی نیروهای وفادار به دولت پیشین، تاسیس شد.
این نیرو به عنوان معادل زنانه یگان های مدافع خلق شکل گرفت؛ نیرویی که ستون فقرات نظامی ائتلاف نیروهای دموکراتیک سوریه را تشکیل می دهد. زنان رزمنده ی پ ژ به ویژه در جریان نبرد کوبانی برای دفاع از این شهر در برابر نیروهای داعش، به نمادهای جهانی مبارزه با گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) تبدیل شدند. آن ها بعدها نیز در عملیات مورد حمایت آمریکا شرکت کردند؛ عملیاتی که به بیرون راندن داعش از رقه، پایتخت عملی این گروه، و در نهایت از آخرین مناطق تحت کنترل آن در سوریه انجامید.
در جریان جنگ، شماری از نیروهای ی پ ژ از نحوه پوشش رسانه های غربی انتقاد کردند و گفتند این رسانه ها بیش از نقش آن ها در میدان نبرد، بر ظاهرشان تمرکز می کنند. این نیرو بخشی از الگوی حکمرانی مبتنی بر برابری جنسیتی در شمال شرق سوریه بود؛ منطقه ای که در آن زنان و مردان هر دو در ساختار اداره خودگردان شمال و شرق سوریه، که تحت رهبری کردها اداره می شود، در سمت های عالی حضور داشتند.
نیروهای دموکراتیک سوریه در ماه ژانویه با دمشق به توافقی دست یافتند که بر اساس آن، نیروها و نهادهای وابسته به این ائتلاف در ساختار دولت جدید ادغام شوند؛ توافقی که پس از عملیات نظامی دولت و بازپس گیری بخش های وسیعی از مناطق تحت کنترل این نیروها حاصل شد. پس از ماه ها گفت وگو که با تأخیرها و اختلاف نظرهای متعدد همراه بود، مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، در ماه اوت اعلام کرد که این ائتلاف منحل شده و نیروهایش به یگان های ارتش پیوسته اند.
این توافق همچنین راهی را برای پیوستن نیروهای آسایش، نیروی امنیت داخلی تحت رهبری کردها، به تشکیلات پلیس وزارت کشور سوریه فراهم کرد؛ فرآیندی که شامل زنان نیز می شود. با وجود این تحولات، آینده یگان های مدافع زنان همچنان نامشخص است. فرماندهی ی پ ژ اخیرا اعلام کرد که در جریان مذاکرات، جایگاه این یگان به عنوان نیرویی مستقل و ویژه مورد توجه قرار دارد و مذاکرات درباره نقش و نحوه مشارکت آن در ساختار جدید ادامه دارد.
این نیرو خواستار آن بود که به عنوان یک گردان یا هنگ مستقل زنانه به ارتش بپیوندد؛ به گونه ای که رزمندگان، فرماندهان و نظام آموزشی خود را حفظ کند. اما نوروز احمد، فرمانده یگان های مدافع زن، در ماه سپتامبر به رسانه های کردی گفت که وزارت دفاع سوریه این پیشنهاد را رد کرده است؛ چون ارتش جدید سوریه زنان را به عنوان نیروی نظامی نمی پذیرد.
او گفت یکی از دلایل این تصمیم، نبود «پذیرش اجتماعی» برای حضور زنان در نقش های رزمی است. گفت وگوها درباره آینده یگان های مدافع زنان از آن زمان به وزارت کشور سوریه منتقل شده است. چندین نقش برای این نیرو در ساختار پلیس پیشنهاد شده، اما هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است. روکن جمال، سخنگوی این نیرو، به شبکه کردی روداو گفت که ی پ ژ خواهان پیوستن به عنوان «یک نیروی مبارزه با تروریسم» مستقر در شمال شرق سوریه است.
او گفت تجربه یگان های مدافع زن در نبرد با داعش، آن ها را برای چنین نقشی مناسب می کند، اما دمشق این پیشنهاد را نیز رد کرده است. گفته شده این پیشنهاد از سوی مقام های دولت سوریه پذیرفته شده بود اما به دلایل نامشخص اجرا نشده است. رسانه های داخلی سوریه همچنین از مشاغلی مانند پلیس گردشگری و ماموریت های انتظامی در فرودگاه ها یا دفاتر گذرنامه به عنوان گزینه های احتمالی برای این نیرو یاد کرده اند.
خبرگزاری رسمی سانا گزارش داد که وزارت کشور سوریه در ۲۲ سپتامبر مراسم فارغ التحصیلی ۱۵۰ زن از یک آکادمی جدید پلیس در نزدیکی دمشق را برگزار کرد. شبکه کردی «الیوم تی وی» نیز گزارش داد که نمایندگانی از یگان های مدافع زن در این مراسم حضور داشتند. مدیر این آکادمی گفت اقداماتی برای ادغام این نیرو در وزارت کشور در جریان است. مقام های جدید سوریه تلاش کرده اند با فاصله گرفتن از پیشینه جهادی خود، چهره ای فراگیرتر از دولت جدید ارائه دهند و روند بازسازی نهادهای حکومتی را پیش ببرند.
با این حال، هند قبوات، وزیر امور اجتماعی، تنها زن عضو کابینه است و زنان نیز تنها حدود یک دهم اعضای پارلمان جدید را تشکیل می دهند. در عین حال، نشانه هایی از رویکردی بازتر در عرصه عمومی و فرهنگی نیز دیده شده است. برای نمونه، مقام های سوریه در ماه سپتامبر از برگزاری کنسرت اصاله، خواننده سرشناس زن، حمایت کردند؛ آن هم با وجود مخالفت برخی روحانیان محافظه کار با موسیقی و حضور هم زمان زنان و مردان در چنین برنامه هایی.
اما نگرش های محافظه کارانه نسبت به حضور زنان در نقش های امنیتی همچنان مشهود است. برای مثال، مراسم فارغ التحصیلی نیروهای پلیس زن با حجم زیادی از اظهارنظرهای جنسیت زده در فضای مجازی روبه رو شد. برای یگان های مدافع زنان، مسئله فقط یافتن شغل یا جایگاه جدید برای نیروهای این یگان نیست. فرماندهان این نیرو می گویند حفظ ی پ ژ به عنوان یک نیروی سازمان یافته تحت رهبری زنان، برای صیانت از دستاوردهایی که زنان در دوران خودگردانی تحت رهبری کردها به دست آورده اند، اهمیتی اساسی دارد.
رسانه های داخلی سوریه به طور گسترده درباره آینده یگان های مدافع زن بحث کرده اند و آن را یکی از آخرین مسائل حل نشده در توافق ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت جدید دانسته اند. شبکه دولتی سوریه نیز در هفته های اخیر چندین مهمان را برای بحث درباره این موضوع دعوت کرده است. یکی از روزنامه نگاران در این برنامه ها استدلال کرد که مسئله اصلی، حضور زنان در نیروهای امنیتی نیست، بلکه نگرانی از آن است که یک نیروی دارای فرماندهی مستقل به «دولتی در درون دولت» تبدیل شود.
یکی دیگر از مهمانان خواستار راه حلی میانه شد؛ راه حلی که هم تجربه رزمی این نیرو را به رسمیت بشناسد و هم برای اعضای آن جایگاهی در ساختار جدید نیروهای امنیتی در نظر بگیرد. یک تحلیلگر سیاسی نیز به وب سایت خبری «اولترا سوریه» گفت که انحلال این نیرو ممکن است از نگاه کردها به معنای حذف میراث خودگردانی و نیز کمرنگ شدن نقش زنان در آن تجربه سیاسی تلقی شود.
در همین حال، رسانه های کردی سرنوشت ی پ ژ را با جایگاه زنان در آینده سوریه پیوند داده اند. یکی از مقام ها نیز به خبرگزاری «هاوار»، نزدیک به نیروهای دموکراتیک سوریه، گفته است که معیار واقعی ادغام زنان در ساختارهای حکومتی، صرفا حضور آن ها نیست، بلکه این است که آیا در فرایند تصمیم گیری نیز از نقش و اختیار واقعی برخوردارند یا نه.