سلاح هسته ای؛ عامل بازدارندگی یا افزایش خطر حمله

گزارش تحلیلی بیبیسی فارسی نشان میدهد که پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، بحث دربارهٔ تغییر احتمالی دکترین هستهای جمهوری اسلامی بار دیگر در محافل سیاسی و امنیتی مطرح شده است. پرسش اصلی این است که آیا داشتن سلاح هستهای میتواند احتمال حمله را کاهش دهد یا خود به افزایش تنش و خطر جنگ منجر میشود.
مدافعان بازدارندگی هستهای استدلال میکنند که تجربهٔ حملات اخیر محدودیت ابزارهای کنونی ایران، از جمله توان موشکی و شبکهٔ متحدان منطقهای، را آشکار کرده است. آنان معتقدند احتمال پاسخ هستهای میتواند هزینهٔ اقدام نظامی علیه یک کشور را برای مهاجم افزایش دهد.
در مقابل، مخالفان ساخت سلاح هستهای هشدار میدهند که حرکت بهسوی تولید بمب ممکن است به حملات پیشگیرانه، مسابقهٔ تسلیحاتی و فشار بیشتر بینالمللی منجر شود. برخی کارشناسان نیز تأکید دارند که برخورداری از مواد هستهای بهتنهایی به معنای داشتن سامانهٔ بازدارندگی مطمئن نیست؛ حفاظت، فرماندهی و توان پاسخگویی نیز اهمیت دارد.
در این گزارش به افزایش غنیسازی اورانیوم ایران تا سطح ۶۰ درصد پس از خروج آمریکا از برجام اشاره شده است. همچنین بر پایهٔ ارزیابیهای پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ذخایر اورانیوم غنیشدهٔ ایران پیش از حملات خرداد ۱۴۰۴ از ۴۴۰ کیلوگرم فراتر رفته بود. دربارهٔ وضعیت فعلی بخشی از ذخایر پس از حملات و محدودشدن دسترسی بازرسان، اطلاعات کامل در دسترس نیست.
تحلیلگران میان بازدارندگی از جنگ گسترده و جلوگیری از هرگونه درگیری محدود تفاوت قائل میشوند. بحث جاری در ایران نیز به تصمیم قطعی دربارهٔ ساخت سلاح هستهای تعبیر نمیشود؛ بلکه نشاندهندهٔ اختلاف نظر بر سر امنیت، هزینههای سیاسی و آیندهٔ سیاست هستهای است.
